Cumartesi , 26 Eylül 2020
Uydu Sistemleri Nedir? 1 – uydu sistemleri nelerdir 5dffa9ef0cfaa

Uydu Sistemleri Nedir?

Uydu Sistemleri Nelerdir?

Dünya’nın binlerce kilometre üstünde onlarca ayna var. Bir yerden alınan herhangi bir veriyi başka bir noktaya ulaştıran bu aynalar, kimsenin görmediği isimsiz kahraman şeklinde vazife görürler. İnsanların hizmetine sunulan fazlaca sayıda görevin baş aktörü olan bu aynalar, sessizdirler, bir tek görevlerini yaparlar. Başınızı kaldırsanız da onları göremezsiniz; fakat aslen baktığınız noktadadırlar. Alıcı kuşlar şeklinde başımızın üstünde dönerek dururlar. Tahmin ettiğiniz şeklinde uydulardan bahsediyoruz.

Uzay çağlarında yaşıyoruz. Artık Dünya insanlara yetersiz geliyor. Ay’da yaşam var mı, Mars’ta su var mı diye tezler ortaya atılırken, uzay turizmi de yavaş yavaş gündeme gelmeye başladı. Haliyle uyduların görevleri daha da artacağa benziyor. Artan arz-talep dengesine gore uydu sistemleri, uzay araştırmaları da farklılık gösteriyor. Uzay istasyonlarından fırlatılan uydular da giderek artıyor. Her ülke, kendi uydusu ile Dünya’da söz sahibi olmanın ardında. Askeri hareketlerin bile uzaydan izlendiği bir dönem yaşıyoruz. Uzaydan araçların plakalarını okuyabilen devasa gözler, sesleri takip eden büyük kulaklar devletlerin de politikalarını belirlemelerinde etkili olabiliyor.

Uydu sistemlerinin önemini özetlemek gerekirse vurguladıktan sonrasında mevzuya birazcık daha detaylı bakalım. ‘Uydu’ ifadesini duyunca aklınıza bir tek tv seyretmek için kullanılan bir alet gelmesin. Son 10-15 yılda her tarafı sarmaşık şeklinde saran uydu sistemleri, uydu kanalları için kullandığımız kolay cihazlardan ibaret değil. Fakat ilkin dijital yayıncılıkla devreye giren uydu kanallarının sistemlerine değinelim.

Uydu Sistemleri Nedir? 2 – uydu sistemleri nelerdir 5dffa9ef8ae8b

Uydular ve Tv Yayınları

Uydu yayınlarını seyretmek için kullanılan uydular, Dünya’dan ortalama 35.784 kilometre yükseklikte bulunuyor. Dünya’dan gönderilen gösterim sinyallerini alarak istenen kapsama alanına ulaştırma görevi görüyorlar. Rahat bir ayna görevi şeklinde görünüyor. Uydular, Dünya’nın yörüngesinde bulunurlar ve Dünya ile aynı anda dönerler. Üzerlerinde bulunan bir gaz itme görevi görür. İki yana uzanan dev paneller de güneş enerjisi sağlarlar. Uyduların ömürleri averaj 12 senedir. Şu demek oluyor ki gazları bitince ömürleri de bitiyor. 12 yıl süresince kullanılan bir uydu artık eski bir teknoloji kullandığı için yenileri ile değiştirilir. Ömrü tükenen uyduların gazlarını yine doldurup eski bir teknolojiyi 12 yıl daha kullanmak mevcut konjonktürde pek mantıklı görünmüyor. Ki ‘gaz yenileme’ işlemi yapılamayacak bir işlem değil…

Gelelim tv yayınlarına; sinyal verici ve alıcı noktalarda bulunan ve ‘çanak anten’ olarak adlandırılan tencere kapağı görünümlü cihazlar, tv yayınlarının alınıp verilmesi için eğer olmazsa olmaz bir unsur. Bu uydular ve çanak antenler yardımıyla en engebeli arazilerde bile -uydunun bulunmuş olduğu noktayı görmesi şartıyla- her türlü tv yada radyo yayınını seyretmek, dinlemek mümkün oluyor. Değişik uydulardan gösterim alabilmek için de aracı kurumlara gerekseme var. Örnek olarak ABD’daki bir tv kanalını Erzurum’dan seyretmek için standart bir uydu anteni kafi olmaz. Bu yayını başka uydulardan alan devasa antenlere gerekseme var. Bu yayını alabilecek sistemlere haiz dijital gösterim firmalarına abone olarak değişik ülkelerdeki yada bulunduğumuz noktadan ulaşamadığımız uydulardaki yayınları seyretme imkânı bulabiliyoruz.

Uydu yayınlarını alabilmek için çanak anten haricinde ‘recevier’ denilen sinyal alıcı bir cihaza da gerekseme var. İlk başlangıçta laptop büyüklüğünde olan recevierlar günümüzde el kadar küçüldü. Yeni nesil televizyonlarda ise televizyonların içine entegre edilmiş uydu alıcılar bulunuyor.

Uydu Çeşitleri Nedir?

Uydular, değişik amaçlarla kullanılır. Dört temel uydu sistemi vardır. Her birinin kullanım amacı ve emek harcama prensipleri farklıdır. Uydu çeşitlerini şu şekilde sayabiliriz:

Komünikasyon Uyduları: Dünya’dan 35.784 kilometre yüksekteki Jeosenkron denilen yere eş zamanlı yörüngeye yerleştirilirler. Döngüsünü ortalama 24 saatte tamamlarlar. Bu uydular; Dünya’daki bir verici istasyonundan gönderilen (Uplink) elektro-magnetik dalga sinyallerini alarak sinyallerin taşıyıcı frekanslarını değiştirip yine Dünya’daki alıcı bir istasyona (Downlink) gönderir. Oldukça kullanışlı olan bu uydular; tv, telefon, radyo, data, web, faks, veri toplama şeklinde uygulamaları tek noktadan tek noktaya, tek noktadan çoklu noktalara, çoklu noktadan tek yada çoklu noktalara iletme imkanı sağlar. En fazlaca kullanılan uydu çeşididir. Dünya yörüngesindeki uyduların büyük kısmı iletişim uydusudur.

Askeri Uydular: Adından da anlaşılacağı şeklinde askeri amaçlar için kullanılan uydulardır. En mühim görevleri haber alma toplamak diyebiliriz. Sadece ülkelerdeki askeri birliklere konum ve veri sağlama, informasyon alışverişi şeklinde görevleri de vardır. Belirlenen noktaların fotoğraflarını çekebilirler. Öteki ülkelerin askeri hareketliliklerini, askeri birliklerini, araçlarını ve roket hareketlerini kovuşturmak için de kullanılan askeri uydular vardır. Çeşitli yörüngelerde, değişik özellikli askeri uydular bulunur. Bu uydular şunlardır: Erken uyarı uyduları, haber alma uyduları, konumlandırma uyduları, saptama uyduları…

Meteoroloji Uyduları: Yaklaşan bir fırtınayı yada 2-3 saat sonrasında başlamış olacak sağanak yağışı hava durumu programlarında izlediğimizde tedbir alırız. Yağmur, belirtilen saatte yağmaya başlayınca da şaşkınlık ederiz; ‘Iyi mi biliyorlar?’ diye sorarız. Aslına bakarsak şaşkınlık edilecek bir şey yok. Bulutların hareketlerini izleyen bir göz bizlere her türlü tüyoyu verebilir. Meteoroloji uyduları, yaklaşan her türlü hava hareketini haber veren hem askeri hem de sivil amaçlı kullanılan uydulardır. Dünya’dan 1500 kilometreye kadar uzaklıktaki yörüngede ve 35.784 kilometre uzaklıktaki Jeosenkron yörüngede iki değişik Meteoroloji uydusu bulunur. Yakın yörüngedeki uydulardan bölgesel hava durumlarının kati tahminleri yapılabilmektedir.

Uzay Araştırma Uyduları: Uzay araştırmaları için değişik yörüngelerde 7 değişik uzay araştırma uydusu bulunur. Bunlar; Astronomi uyduları, Jeodezi uyduları, Magnetosfer uyduları, Meteor Gözlem uyduları, İyonosfer uyduları, Güneş Gözlem uyduları, Atmosfer uyduları şeklinde adlandırılır. Belirtilen uydular uzay araştırmalarının mühim parçalarıdır.

Uydu Yörüngeleri

Uyduların bulunmuş olduğu yörüngeleri 6 başlık altında toplayabiliriz. Bu yörüngeler; Jeosenkron, Sun Synchronous, Polar, Meo, Leo, Heo olarak adlandırılır.

Bu yörüngelerden yeryüzü ile eş zamanlı hareket eden ve pozisyonu devamlı durağan(durgun) kalan tek yörünge Jeosenkron yörüngedir. Yeryüzüne 35.784 kilometre uzaklıktadır. Uydu Yörüngesi yada Clarke Yörüngesi olarak da adlandırılır. Dünya ile aynı yönde döner, Ekvator enleminde bulunur. Yeryüzü ile beraber hareket etmiş olduğu için iletişim uydularının kullanımı açısından en uygun yörüngedir.

Uydu Sistemleri ve Uydu Yayıncılığı Zamanı

Uydu yayıncılığın düşünce babası İngiliz bilim adamı Arthur Charles Clarke’dır. Clarke, 1945 senesinde Dünya’dan 35.784 kilometre uzaklıktaki Jeosenkron yörüngeye yerleştirilecek uydularla uluslar arası iletişim yapılabileceği tezini ortaya attı. Bu fikrin geliştirilmesi 17 yıl sürdü. 1962 senesinde ilk uydu olan Telstar1 kullanılmaya başlandı ve ilk TV yayını Fransa’dan ABD’ya yapılmış oldu. İlk durağan(durgun) uydu Anik1’dir ve Kanada üstünde kurulmuştur. İlk uydu yayını 1975 senesinde HBO Satcom1 uydusu aracılığı ile yapılmış oldu. İlk uydu yayınını izleyen şahıs Taylor Howard’dır ve bu yayını almak için kendi yapmış olduğu bir çanak anteni kullanmıştır.

Türkiye’de uydu yayınları 20 senelik bir geçmişe haiz. İlk dijital uydu yayını 1996 senesinde kullanılmaya başlandı. Türkiye’deki ilk uydu alıcısının ortalama 2 bin dolarlık bir maliyeti vardı. İlk olarak Hotbird uydusundan gösterim meydana getiren İtalya menşeli 8 uydu kanalı izlenebiliyordu. 1997 senesinde yerli ilk şifreli kanal olan Cine-5, futbol yayınları tekelini alarak büyük bir sükse yapmış oldu. 1998 senesinde ABD ve İngiliz kanallarının eklenmesi ile dijital kanal sayısı 50’ye ulaştı. Bu kanallar içinde Türksat 1C ve Türksat 1B uydularındaki kanallar da vardır. Daha sonraki yıllarda Türksat’ın öteki uydularının da devreye girmesiyle Türk dijital yayınların sayısı artarak bugün ortalama 300’den fazla kanala ulaşmıştır.

Teknolojideki gelişmelerle doğru orantılı olarak dijital tv yayıncılığı ve uydu sistemleri birbirlerini tamamlayan ve geliştiren özellikte iki değişik sektör olarak hızla aşama kaydediyor.

Uydu Sistemleri Nedir? 3 – uydu sistemleri nelerdir 5dffa9f0d6229

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir